Jan Walda: De skiednis giet troch it eigen doarp (2)

Terpstrjitte 11

Het huis nummer 11, kadastraal bekend E110, 15 are en 115 ca, heeft een echte klassieke  uitstraling. Het werd als een herenhuis gebouwd in de 18de en 19de eeuw. Sinds 2004 wordt het nu bewoond door de familie Kersbergen, afkomstig uit Alphen aan de Rijn. Menno (1964), Marion )1961) en Anne (1994). Menno heeft een baan als controller bij een bedrijf in Biddinghuizen in de N.O. polder.
Het ruime huis op de terp met erf en tuin, waar nog een aantal fruitbomen aanwezig zijn, is een goede plek om te wonen. Het begin en de stichting van de woning heeft te maken met de onderwijsvoorzieningen, zoals een school en een schoolwoning te Niawier. In het jaar 1882 is er een voorstel in de gemeenteraad om een nieuwe woning te bouwen voor de prijs van f.4931,35. voor de terreinaankoop moest f 1770,00 en voor de tuinaanleg f 500,00 betaald worden. Dit voorstel werd met unanieme stemmen aangenomen, nadat ook een voorstel tot vergroting en verlenging van het naastgelegen schoolgebouw voor een bedrag van f 1267,50 nodig werd geacht, in verband met de sluiting van de school in Wetsens.
De eerste steenlegging van de nieuw te bouwen schoolwoning gebeurde door het toenmalig schoolhoofd H. Knoop, sedert 1850 aan de school te Niawier verbonden. Een gedenksteen naast de voordeur herinnert aan deze gebeurtenis. Dan, 28 jaar later in 1911, wordt de openbare lagere school, wegens tekort aan leerlingen en het vertrek van de laatste onderwijzer de heer S. Bosch naar Engwierum, met de schoolwoning aan de ‘publieke dienst onttrokken’. Het schoolgebouw en terrein groot 17 are en 61 ca, huisnummer 41, heeft nog een aantal jaren als vaktekenschool en voor het volgen van avondonderwijs dienst gedaan.
De voormalige hoofdonderwijzers woning bleef nog een aantal jaren in het bezit bij de burgerlijke gemeente Oostdongeradeel. Toen de nieuw benoemde gemeentearchitect W. Zijlstra Dzn, afkomstig uit het dorp Ee, een woning met kantoorruimte zocht, kwam de woning in Niawier in beeld. Een aanbouw in 1917, met een aparte eigen ingang, heeft als zodanig tot 1928 dienst gedaan. Door de concentratie van diensten in en bij het gemeentehuis werd de kantoorruimte te Niawier overbodig. De woning en het erf werden verkocht in 1928 aan Jacob Eelkes Holwerda te Morra/Nijewier, kadastraal bekend nr. 1707, groot 14 are en 83 ca, huisnummer I 69. In het jaar 1943 kwam de woning in eigendom van Joh. Jzn. Scheepstra, koopman te Niawier, die gehuwd was met Janneke Groen. De woning is ook tijdelijk bewoond geweest door de familie Lubbert Haaies Minnema.
Twee families Scheepstra hebben de woning, die toen twee nummers had, I 108 en I 109, lange tijd bewoond. Ook heeft de woning vele aanpassingen en moderniseringen ondergaan. Nadat de zoon Bote Joh. Scheepstra, aardappelhandelaar, met zijn vrouw Lolkje v.d. Wier met hun kinderen Marie, Janneke, Johannes en Froukje er gewoond hebben, heeft mevr. Scheepstra als laatste bewoonster in 2004 het huis verkocht aan de huidige bewoners. De familie Kersbergen probeert zoveel mogelijk de woning in haar oorspronkelijke staat te bewaren. Een recent gevonden ‘windveer schutbord’ van de kajuit aan de voorkant van het huis, liet het volgende, in een fraai handschrift geschreven tekst zien: Johannes Douwes Bijlsma, geboren 1866 te Stiens, nu 16 jaar, heeft dit aangespijkerd in het jaar 1883. Hij was één van de bouwers die zijn naam heeft achtergelaten bij de bouw van deze karakteristieke woning, die het waard is om in stand te houden en te bewaren.

 


De voormalige openbare school, dat nu een woning is aan het Tsjerkepaad 2. Hiernast de erdere hoofdonderwijzers woning nu de Terpstrjiite 11. (foto 1977)

Tsjerkepaad 2

In de woning aan het Tsjerkepaad 2 woont vanaf vorig jaar juli Anthonie (Tonny) Bangma (1952).
De achternaam Bangma doet een Friese afkomst vermoeden. Dit is dan ook het geval.
Tonny had een Friese vader en een Schotse moeder en heeft ook in Santpoort gewoond. Later werd dit Eindhoven waar hij getrouwd was  en een zoon en een dochter heeft. Tonny heeft tot die tijd dat hem een ernstig ongeval is overkomen, gevaren op de grote rivierschepen. Tengevolge van het ongeluk kon hij het zware werk aan boord van de schepen niet meer doen en raakte in de WAO. Na zijn scheiding werd er gezocht naar een woning in de provincie Groningen of Friesland. Maar dan wel graag aan de zeekust of in de buurt van diep vaarwater. Dit met het oog op een motor en zeilboot die Tonny heeft. Een schip uit het jaar 1900, een bijzonder exemplaar. En zo kwam Tonny in Niawier terecht. Ook zijn moeder zou hier naar toe komen, maar tot zijn grote verdriet overleed zij, kort voor zijn komt naar Niawier. Voor ons was het een reden om iets van de geschiedenis van zijn huis, waarin ook de voormalige openbare lagere school was gevestigd, weer te geven.
Het begin hiervan zou zo rond het jaar 1580 kunnen zijn, toen na de reformatie Gedeputeerde Staten van Friesland er bij de plaatselijke kerken op aan drongen de gelegenheid tot het volgen van onderwijs mogelijk te maken in de dorpen. Vrijwel in het hele gebied op de terp rond het gebouw van de Ned. Hervormde kerk was eigendom van de kerk. Aangenomen mag worden dat op dit terrein, vlakbij het kerkgebouw, de eerste school werd gesticht, met een klein speelterrein.
Meestal werd bij de school een inpandige woning gerealiseerd, voor de schoolmeester. Een eerst genoemde onderwijzer was meester Beant, die werd aangeslagen voor de belasting met 1 caroliegulden, in het jaar 1578. In 1664 was het mr. Sicke, 1681 Bearn Wytzes, 1695 mr. Hidde Ruurds, 1730 Jorrit Tjebbes, 1781 mr. W. P. Holderberg, 1783 Jan Sinnema, mr. W. K. Bolhuis 1789, Hinne Sydzes 1795 – 1829, mr. Baron tot 1834, Anthonie H. Blom 1834-1846, Johannes Zuidhof 1846-1850, mr. H.E. Knoop 1850-1890, mr. J.R. van der Wal 1890-1894, mr. P. Jongbloed 1894-1898, mr. Schrader 1898-1900, mr. Sjouke de Graaf 1900-1907. S. Bosch was de laatste onderwijzer aan de in 1915 opgeheven openbare school. Rond het jaar 1885 is de nieuwe naastgelegen schoolwoning gebouwd, waarin nu de familie Kersbergen woont.
Er was in het jaar 1829 een geheel nieuwe school met woning gebouwd, na afbraak van de oude school. Daarnaast werd er in het jaar 1873, wegens uitbreiding van het leerlingenaantal tot 73, een tweede lokaal aangebouwd. Een verlening van 5 meter.
Enkele jaren hierna kreeg het gehele gebouw een onderwijsbestemming, die geduurd heeft tot 1911. de huidige woning heeft verschillende kadastrale nummers gekend, B777, B1326, B1708, B1755 en nu E109 en nummer I.110. Dit had ook te maken met  de huidige voormalige hoofdonderwijzerswoning, die met de erven er omheen, drie verschillende kadastrale nummers hadden. Het tegenwoordige Tsjerkepaad is aangelegd in 1930. Hiervoor was het geen officieel pad. Nadat het schoolgebouw aan haar bestemming werd onttrokken heeft het gebouw, met daarin twee gesitueerde woningen, als zodanig nog jaren dienst gedaan. In het jaar 1924 had het gebouw twee nummers, I 78 en I 78 II. Weer later I.111 en I.110. Bewoners zijn geweest de families Hoekstra, fam. Klaas de Vries, fam. H. Hellinga, fam. J. Wijbenga, fam. N. Kooi, S. H. Talsma, W. de Vries, de families Marten en Nutte Cuperus en tot 2006 Klaas en Geke Visser.

De woning, die kort geleden van binnen is opgeknapt, vermeldde op één van de wanden nog een aantal fraaie schooltekeningen uit de tijd dat het gebouw een schoolfunctie had. Dezen zijn letterlijk en figuurlijk weer ‘achter het behang geplakt’ en zullen misschien nog wel eens te voorschijn komen. Vandaar dat wij het bij dezen vermelden. Met recht kan gesteld worden dat de woning Tsjerkepaad 2 een bijzondere geschiedenis verteld, in en rond ons dorp, en een lange reeks van bewoners gekend heeft.

Jan Walda

bron: Publicatie in "Doarpsktante fan Nijewier - Wetsens"

terug naar het menu walda archief